Znaczenie i rola inteligencji emocjonalnej w szkolnictwie artystycznym - perspektywa pedagoga i ucznia

Czy Pana zdaniem pedagog w szkole muzycznej powinien cechować się wysoką inteligencją emocjonalną? Dlaczego?

Pytanie podzielone jest na 2 człony, pozwolę sobie zatem odpowiedzieć na nie po kolei, w dwóch kolejnych akapitach.

Moim zdaniem, pedagog jak najbardziej powinien cechować się wysoką inteligencją emocjonalną, w parze z inteligencją poznawczą. Dotyczy to dowolnych pedagogów, czy to nauczycieli w przedszkolach, szkół prywatnych czy publicznych, oraz uczelni wyższych.

Dzięki wysokiej inteligencji poznawczej, taki pedagog będzie osobą kompetentną w swej dziedzinie, a dzięki inteligencji emocjonalnej - zdolną do właściwej interpretacji sygnałów wyrażanych przez swoich podopiecznych. Dzięki temu z pewnością łatwiejsze będzie dostosowanie tempa przedstawiania materiału, czy ogólnie - pracy, do nastroju i poziomu zmęczenia uczniów. Generalnie, wszystkie benefity opisane w jednym z dostarczonych źródeł. ^{[1], strona 3.}

Które cechy uważa Pan za najistotniejsze?

Tutaj zapewne należy odwołać się do 7 cech, wymienionych w jednym z dostarczonych źródeł ^[2]. Pozwolę sobie przytoczyć je poniżej. Po definicje i więcej informacji odsyłam do artykułu.

Według mnie, najistotniejsze cechy to ciekawość i zaintersowanie innymi, asertywność oraz umiejętność nazywania emocji. Dość ciekawa jest ta ostatnia, ponieważ jej posiadaczom z pewnością dużo łatwiej jest - dzięki znajomości emocji u siebie - domyślić się, co może czuć druga osoba. Należy również pamiętać, że zaangażowanie emocjonalne może być niebezpieczne - łatwo się przywiązać do kogoś, albo kogoś do siebie, co następnie negatywnie będzie wpływać na poziom autorytetu nauczyciela, w relacji pedagog ↔ uczeń.

Myślę również, że można te cechy podsumować trzema prostszymi: pewność siebie, spokój oraz empatia. Połączenie tych cech wskazuje na wysokie EQ oraz powinno doskonale pomóc w dowolnych interakcjach międzyludzkich - nie tylko pracy czy działalności pedagogicznej.

W jaki sposób dzięki inteligencji emocjonalnej może kształtować/wpływać na swoich uczniów i ich edukację muzyczną?

Wpływ ten jest ogromny. Jak można wyczytać w jednej z prac ^{[1], strona 6.}:

Muzyka sama w sobie wiąże się z emocjami - ich przekazem, odzwierciedlaniem czy imitacją. Pedagog nie powinien zaburzać procesu chłonięcia przez ucznia wszystkich środków wyrazu płynących z muzyki. Jeżeli uczeń nie będzie czuł się dobrze na lekcji, z pewnością nie osiągnie swojego pełnego potencjału, zatem kluczowe jest dostosowanie nauczyciela do stanu emocjonalnego ucznia.

Zatem, nauczyciel poprzez inteligencję emocjonalną może bezośrednio wpływać na samopoczucie i zachowanie uczniów, co później przełoży się na ich tempo rozwoju. Ja osobiście w swojej karierze trafiłem na bardzo wyrozumiałych pedagogów, którzy - nawet podczas dość surowej krytyki - potrafili wyzwolić we mnie uczucie, że ich uwagi są potrzebne, a owe niepowodzenie jest jedynie przejściowe. Uważam, że jest to cecha godna naśladowania oraz świadczy o ich wysokiej EQ.

W jaki sposób pedagog może rozwijać inteligencję emocjonalną u swojego ucznia kształcącego się w szkole muzycznej? Czy jest to potrzebne?

Na drugie pytanie częściowo odpowiedziałem wyżej, natomiast tutaj oczywiście dołożę trochę informacji. Odwołam się szeroko do jednego ze źródeł ^[3].

Pomóż dziecku w nazywaniu własnych stanów emocjonalnych - można to zrobić chociażby poprzez nazywanie emocji związanych z utworem, współbrzmieniem, dźwiękiem oraz odwoływanie się przy pomocy tych informacji do emocji w prawdziwym życiu. Często można również wykryć stan emocjonalny podopiecznego dzięki porównaniu odpowiedzi na ten sam fragment. Jeżeli na to samo współbrzmienie, w różne dni, uczeń odpowie innymi emocjami, to na tej podstawie już można coś wywnioskować.

Mów o swoich uczuciach na co dzień - można to przekształcić na mówienie również o tym, jakie emocje wywołuje we mnie dane dzieło. Cel jest tożsamy z tym określonym w poprzednim punkcie.

Nie zaprzeczaj uczuciom dziecka - niezwykle ważny punkt. Podczas niektórych lekcji, jeden z pedagogów często niejako narzucał, jakie emocje są związane z danym dziełem i nie pozwalał na podważenie tego stanowiska. Moim zdaniem jednak, bardzo kształcące jest danie uczniowi pewnego rodzaju pola do popisu. Pomoże to zarówno w pracy z utworem, jak i rozwoju EQ.

Wplataj w zabawę naukę odczytywania i nazywania uczuć - poprzednie 3 punkty sprowadzają się do tego, więc tutaj nic nie dodam.

Ucz dziecko wyrażania własnych potrzeb - może to być chociażby poprzez zachęcanie do mówienia czy w sali jest za zimno, za ciepło, czy jest wygodnie czy nie. Uczeń nie powinien się bać mówić o swoich potrzebach podczas lekcji, ponieważ wpływa to na jego samopoczucie i - jak opisałem wcześniej - na potencjał, który jest w stanie osiągnąć.

Nagradzaj, doceniaj, podkreślaj postępy dziecka - kolejny niezwykle ważny punkt, szczególnie w dziedzinie pedagogiki muzyki. Tutaj efekty bardzo łatwo zmierzyć. Wpadki zdarzają się praktycznie zawsze, ale również praktycznie zawsze udaje się wypracować coś dobrego. Poprzez odpowiednie chwalenie oraz wyrażanie emocji podczas pracy z uczniem, taki podopieczny łatwo może nauczyć się interpretować emocje nauczyciela. To z kolei pomoże mu w takowej interpretacji w życiu codziennym.

Podsumowując tę sekcję, podczas pracy z uczniem, jego inteligencję emocjonalną można rozwijać na szereg sposobów. Przy tym należy również być bardzo uważnym, ponieważ - poza rodzicami - jesteśmy bardzo wysoką inspiracją dla dziecka, a nasze działania mają bezpośredni wpływ na jego przyszłość.

W jakich obszarach uczeń szkoły muzycznej powinien wykorzystywać kompetencje społeczno-emocjonalne?

Krótką odpowiedzią jest: we wszystkich. Tutaj jednak - według mnie - warto zwrócić uwagę na wymienione niżej aspekty. Nie są one aż tak widoczne na pierwszy rzut oka, natomiast w życiu praktycznie każdego artysty odgrywają szczególną rolę.

Interpretacja odbioru - umiejętność wykorzystania analizy uczuć innej osoby pozwoli na samodzielną ocenę, czy występ został przyjęty pozytywnie, czy nauczycielowi podoba się to, co wychodzi spod palców itp.

Dostosowanie się do odbiorcy - szczególnie ważne u np. kompozytorów czy aranżerów. Umiejętność oceny, w jaki sposób słuchacze odbierają naszą twórczość jest kluczowa. Pozwala bowiem na pisanie utworów, które ludzie będą słuchali z większą przyjemnością i - co za tym idzie - przełoży się na wyższą frekwencję na koncertach, czy - idąc dalej - wyższą sprzedaż płyt itp.

Samodoskonalenie - interpretacja uczuć powinna być również rozwinięta w samoanalizie. Artysta powinien pracować nad sobą tak, by nadmierne negatywne emocjie nie przekładały się na gorszą jakość wykonania.

Obszarów zastosowania kompetencji społeczno-emocjonalnych jest oczywiście dużo więcej, postanowiłem się natomiast skupić jedynie na tych, które prawdopodobnie nie są aż tak trywialne jak inne.

Jakie zagrożenia niesie za sobą niski poziom kompetencji społeczno-emocjonalnych u ucznia i nauczyciela?

Na to pytanie zapewne również udało mi się częściowo odpowiedzieć już przy okazji poprzednich, dla porządku i uzupełnienia jednak, napiszę tutaj wszystko ponownie.

U ucznia przyniesie to przede wszystkim trudności w pracy z pedagogami. Taka osoba nie będzie potrafiła odebrać sarkazmu czy faktycznej krytyki, nie będzie potrafiła rozmawiać z pedagogami i rówieśnikami, co z pewnością negatywnie wpłynie na samopoczucie.

U nauczyciela sprawi to natomiast, że uczniowie na lekcjach będą się czuli po prostu źle, co - po raz kolejny to podkreślę - negatywnie wpłynie na osiągnięty potencjał.

Czy nauczyciele wystarczająco wspierali uczniów w rozwijaniu i kształtowaniu sfery społeczno-emocjonalnej?

Odpowiadając na to pytanie - zgodnie z poleceniem - należy się odwołać do swoich doświadczeń wieloletniej edukacji muzycznej. Dla nadania kontekstu, moja edukacja muzyczna trwa już 18 lat. Pierwsze 10 lat uczyłem się prywatnie, jedynie gry na fortepianie, następnie - w roku 2017 - zdałem egzamin wstępny do klasy organów w Państwowej Szkole Muzycznej II stopnia im. Ryszarda Bukowskiego we Wrocławiu, gdzie kształciłem się kolejne 6 lat. Po obronieniu dyplomu zostałem przyjęty do klasy organów AMKL.

Myślę, że można zatem śmiało powiedzieć, że mam bogate doświadczenie z pedagogami. Oczywiście, nazwisk tutaj nie będę wymieniał, podam jednak charakterystykę niektórych osób, o których - według mnie - warto powiedzieć przy okazji tej pracy.

Wszyscy moi nauczyciele prywatni byli wyrozumiali i wspierający. Jest to dość zrozumiałe, zważywszy na to, że od atmosfery na zajęciach zależy ilość klientów oraz zarobek. Jak wspominałem w jednym z akapitów wyżej - miałem duże szczęście, ponieważ wszyscy ci pedagodzy potrafili doskonale do mnie przemówić, niezależnie od mojego czy ich humoru.

Nieco gorzej sprawa miała się w placówkach publicznych - szkoła podstawowa czy gimnazjum. Tutaj nauczyciele często bagatelizowali potrzeby uczniów, przez co atmosfera na zajęciach była po prostu ciężko oraz - co niejako potwierdza moje uwagi dot. potencjału - trudniej się uczyło. Często po ocenach całej klasy można było dużo powiedzieć o atmosferze na zajęciach.

Jeżeli chodzi natomiast o edukację muzyczną, to tutaj również mi się poszczęściło - nie trafiłem na żadnego pedagoga, który nie potrafiłby pracować z ludźmi czy nie był wyrozumiały. Myślę, że może mieć na to wpływ profesja - ludzie na co dzień związani z muzyką, czyli jednak sztuką w której te emocje odgrywają ogromną rolę, łatwiej potrafią o emocjach mówić, przekazywać je oraz odbierać.