Powrót

Zniekształcenia poznawcze u muzyków

Przemysław Kojs
Nr indeksu: 8586
Wydział Instrumentalny
Klasa organów
Studia 1. stopnia (lic.): IV semestr
Studium pedagogiczne: II semestr

Spis treści

  1. Wprowadzenie
  2. Zniekształcenia poznawcze
  3. Rys psychologiczny muzyków
  4. Rys psychologiczny muzyków
  5. Podsumowanie
  6. Źródła

Wprowadzenie

Celem pracy jest odpowiedzenie na pytanie:

Jakie wg Pana/-i zniekształcenia poznawcze będą najczęściej występować u muzyków?

W pracy odwołam się przede wszystkim do filmu Sebastiana Antonowicza pt. Zniekształcenia poznawcze, czyli błędy w rozumowaniu [1], książki Roberta L. Leahy'ego pt. Techniki terapii poznawczej podręcznik praktyka [2] oraz innych źródeł, wymienionych w poświęconej im sekcji.

Zniekształcenia poznawcze

Aby móc w ogóle decydować, które ze zniekształceń będą u muzyków najczęstsze, należy się z nimi zapoznać. Poniższa lista[2] przedstawia wszystkie brane pod uwagę.

  1. Myślenie czarno-białe (tzw. myślenie dychotomiczne, wszystko albo nic) - postrzeganie sytuacji w kategoriach skrajności, bez odcieni szarości.
  2. Przesadne uogólnianie - wyciąganie ogólnych wniosków na podstawie pojedynczego zdarzenia.
  3. Filtr mentalny - koncentrowanie się wyłącznie na negatywnych aspektach sytuacji, ignorowanie pozytywnych.
  4. Pomniejszanie pozytywów - deprecjonowanie osiągnięć lub pozytywnych wydarzeń.
  5. Wyciąganie pochopnych wniosków - tworzenie negatywnych konkluzji bez wystarczających dowodów:
    • Czytanie w myślach - zakładanie, że wiemy, co inni myślą.
    • Wróżenie z fusów - przewidywanie przyszłości w negatywny sposób.
  6. Wyolbrzymianie albo* minimalizowanie - przesadne nadawanie znaczenia porażkom, a umniejszanie sukcesom.
  7. Emocjonalne rozumowanie - traktowanie swoich uczuć jako faktów („Czuję się głupi, więc jestem głupi”).
  8. Słowa „powinienem”, „muszę”, „trzeba” - formułowanie nierealistycznych i sztywnych oczekiwań wobec siebie i innych.
  9. Etykietowanie - nadawanie sobie lub innym trwałych, negatywnych etykiet („Jestem nieudacznikiem”).
  10. Obwinianie - obarczanie siebie lub innych odpowiedzialnością za wszystko, co złe, nawet bez uzasadnienia.
  11. Personalizacja - branie na siebie odpowiedzialności za sytuacje, które nie są zależne od nas.

* Oryginalnie "lub", natomiast spójnik lub zakłada, że obie z tych rzeczy mogą wystąpić jednocześnie, a pod względem logicznym nie jest to możliwe.

A czym właściwie są zniekształcenia poznawcze? Według definicji [1][3], są to:

Myśli połączone z negatywnymi emocjami, zawierające błędy w rozumieniu rzeczywistości.

Są one skutkiem nieprawidłowego wzorca myślenia, powodują, że interpretacja rzeczywistości jest niedokładna, wybiórcza, często nawet błędna. Wspomniane wyżej negatywne wzorce myślenia są często utrwalone na skutek trudnych doświadczeń z historii życia, amplifikują negatywne emocje i myśli. W trudnych okolicznościach te zniekształcone myśli mogą przyczynić się do ogólnego negatywnego spojrzenia na świat i depresyjnego lub lękowego stanu psychicznego[3].

Rys psychologiczny muzyków

Równie ważne będzie krótkie przeanalizowanie typowej postaci muzyka pod kątem psychologicznym. Dzięki temu łatwo będzie można przyporządkować wrażliwe punkty takiej osoby do w.w. zniekształceń.

Bazując na poprzednich pracach oraz informacjach z zajęć, bez wątpienia można stwierdzić, że muzycy (a prawdopodobnie nawet artyści w ogólności) to osoby ponadprzeciętnie wrażliwe. Takim osobom jest niewątpliwie łatwiej popaść we wszelkie skrajności emocjonalne - wyolbrzymianie, niedocenianie itp. Jak zapewne zatem widać - wiąże się to bezpośrednio już z kilkoma zniekształceniami: 1. Myślenie dychotomiczne, 6. Wyolbrzymianie albo minimalizowanie. Również ze względu na to, muzycy są zazwyczaj bardziej emocjonalni w działaniu i wyborach (7. Emocjonalne rozumowanie).

Myślenie dychotomiczne może się przejawiać np. przy spóźnieniach na zajęcia/próby/koncerty - niezależnie od przyczyny, taka osoba będzie myślała, że już jest najgorsza na świecie. Często jednak spóźnienie nie jest naszą winą (spóźniona komunikacja miejska, zdarzenia losowe a nawet nieścisłe ustalenia). Tu się pojawia dodatkowo zniekształcenie 11.: Personalizacja.

Wyolbrzymianie i minimalizowanie wystąpi zazwyczaj podczas grania przed kimś lub otrzymaniu wyniku z np. konkursu (sukcesu albo porażki). Częst pochwały nauczyciela mogą nie zostać odebrane w pełni pozytywnie, zwłaszcza jeżeli - przykładowo - na poprzedniej lekcji pedagog miał głównie uwagi. Przy osobach mniej pewnych siebie często również wystąpi niedocenianie własnego sukcesu po dobrym występie czy otrzymaniu nagrody w konkursie.

Idąc dalszym tropem konkursów i występów - często po występach publicznych występuje tendencja do zauważania tylko tego, co nie do końca poszło zgodnie z planem (zwłaszcza, jeżeli w warunkach kontrolowanych - na próbach itp. - wychodziło bez zarzutu). Łączy się to również z pewnym schematem - jedna porażka przekreśla wiele sukcesów (2. Przesadne uogólnianie). Często przed ważnymi wydarzeniami wystąpią również pochopne wnioski (5. Wyciąganie pochopnych wniosków) - zarówno czytanie w myślach jak i wróżenie z fusów. Po szczególnie nieudanym występie/lekcji może pojawiać się dodatkowo etykietowanie (czyli zniekształcenie 9.).

Należy jednak zaznaczyć, że sporadyczne występowanie cechy nie jest w pełni związane od razu ze zniekształceniem poznawczym. Wspominałem wcześniej, że musi to być coś, co występuje ciągle, a nie tylko czasami oraz jest wywołane zazwyczaj traumami z przeszłości. Pojawianie się zniekształceń to proces - jak wszystko inne.

Wnioski

Zatem, muzycy są narażeni na tak naprawdę każde z możliwych zniekształceń, jednak ich pełne pojawienie się jest uwarunkowane pewnego rodzaju powtarzalnością negatywnych bodźców.

Koncert nie wyjdzie kilka razy - większa szansa, że taka osoba od razu będzie zakładać, że nie wyjdzie oraz przypisywać sobie nieudacznictwo. Długotrwały nacisk od otoczenia - większa szansa, że pojawi się rozumowanie typu "powinienem", "muszę", "trzeba" czy myślenie czarno białe.

Niektóre ze zniekształceń jednak dużo łatwiej wywołać niż inne - ze względu na charakterystykę profesji muzyka.

Podsumowanie

Podsumowując, najczęstsze zniekształcenia poznawcze - które będzie można spotkać u muzyków - to:

  1. Pomniejszanie pozytywów (4.)
  2. Wyciąganie pochopnych wniosków - wróżenie z fusów (5.)
  3. Emocjonalne rozumowanie (7.)
  4. Słowa „powinienem”, „muszę”, „trzeba” (8.)
  5. Etykietowanie (9.)

Źródła

Podczas pisania korzystałem z następujących źródeł: